de Digitale Schaduw

Beste Toine, Peter, Daniël, Esther, Bastiaan, Wim en Corien,

* Ironie aan* Hartelijk dank voor jullie stem voor het PNR-verdrag van afgelopen donderdag in het Europarlement. Dank je wel dat mijn reisgegevens – van maaltijdvoorkeuren tot creditcardinformatie tot reisgeschiedenis – voortaan minimaal vijftien jaar lang in een Amerikaanse databank liggen.

Dank je wel dat ik voortaan overgeleverd ben aan de willekeur van de Amerikaanse grensautoriteiten, die deze gegevens gebruiken om risicoprofielen te maken. Hoe die profielen worden samengesteld, of ze kloppen en wat ik moet doen, überhaupt kan doen als er fouten worden gemaakt, weten we na al die jaren onderhandelen nog steeds niet. O ja, daar is nog steeds niets over afgesproken.

Dank je wel dat het belabberde akkoord dat een paar jaar geleden werd afgeschoten vervangen is door een nog belabberder akkoord waarbij de Amerikaanse autoriteiten zelf in de Europese databanken mogen zoeken en ook beschikking kunnen krijgen over gevoelige gegevens, zoals medische verzoeken, etc.

Dank je wel dat je je zo hebt laten uitspelen: kom op Amerika dreigt met het intrekken van de visum-verplichting voor een aantal Europese landen, call their bluff. Dank je wel dat door deze slappe opstelling je de belangen hebt geschaad van de mensen die je in Europa hebben gekozen. * Ironie uit*

Ik zal jullie gepast belonen bij de volgende verkiezingen.

Wil je ook deze europarlementariërs belonen, deze mannen en vrouwen die zo hard voor uw belangen hebben gevochten vorige week? Hier zijn hun e-mailadressen:

peter.vandalen@europarl.europa.eu
daniel.vanderstoep@europarl.europa.eu
toine.manders@europarl.europa.eu
esther.delange@europarl.europa.eu
bastiaan.belder@europarl.europa.eu
corien.wortmann@europarl.europa.eu
wim.vandecamp@europarl.europa.eu

Foto European Parliament

Er is de laatste jaren veel gesust. Ministers en hulpverleners verklaarden plechtstatig dat het Elektronisch Kind Dossier (EKD) niet meer is dan de digitale versie van een papieren dossier. Dat is niet waar. En die bezweringen zijn zorgwekkend. Want weten de verantwoordelijken eigenlijk wel wat ze aan het doen zijn, met al die informatie over u en uw gezin?

Een paar jaar terug sprak ik met het hoofd jeugdgezondheidszorg van het RIVM. Zij was verantwoordelijk voor de Basis Data Set, een lijst met 1500 vragen die in het EKD (thans: Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg, kortweg DDJGZ) zijn opgenomen. Ik merkte een zeker onbegrip bij haar. Waarom stelde ik de vragen en de Basis Data Set ter discussie?

De vragen vormden de weerslag van lange brainstormsessies van professionals. Het waren vragen als: hoe zwaar is het kind en hoe lang? Maar ook vragen als: wordt er thuis gerookt, hebben de ouders een psychiatrisch verleden? Is er open water in de buurt? Zijn de normen en waarden van het gezin in overeenstemming met de dominante cultuur? Welke geloofsovertuiging hebben de ouders?

Ik stelde dat veel van deze vragen voor meerdere uitleg vatbaar waren, en vaak niet relevant leken. Wat is in minderhedenland Nederland ‘de dominante cultuur’? En waarom moet dat per se worden vastgelegd? Het hoofd antwoordde hierop dat al die vragen risico’s aan het licht konden brengen, en dat de antwoorden nu al in het papieren dossier terecht komen. Daarmee was voor haar de kous af. Maar niet voor mij. Read the rest of this entry »

De registratiedwang van de overheid is het meest intensief als het om onze kinderen gaat. Het Elektronisch Kind Dossier, de Verwijsindex Risicojongeren, ProKid, baby-, peuter-, kleuter- en kindvolgystemen op kinderdagverblijven en scholen: de laatste jaren is een kluwen van systemen en netwerken opgetuigd om te voorkomen dat er iets verkeerd zou kunnen gaan in de opvoeding.’Niet pluis-gevoelens’ worden gemeld. Details van uw gezinsleven vastgelegd.

Wat voor systemen zijn dit? Welke informatie wordt van uw kinderen opgeslagen? Waarom gebeurt dat? En wat zijn de gevolgen daarvan? In het hoofdstuk Het Geprofileerde Kind geef ik een overzicht van welke informatie over uw gezin en kinderen wordt opgeslagen en prik ik de mythes door die aan deze registratiedwang ten grondslag liggen.

Download hier het hoofdstuk Het Geprofileerde Kind. Veel leesplezier.

Het spatte vorige week van de blogs en krantenpagina’s af: in Nederland zou jaarlijks voor tien miljard euro aan schade geleden worden ten gevolge van cybercrime. TNO is met een rapport gekomen waaruit dat zou blijken. Tien miljard. Dat lijkt me sterk.

Die tien miljard vormt volgens TNO nog maar een ondergrens, mogelijk ligt de schade ergens tussen de 20 en 30 miljard. De grootste schadepost is inbreuk op auteursrecht: 3,3 miljard euro. Dan volgt spionage (2 miljard) en belasting- en uitkeringsfraude (1,5). Sluitposten zijn afpersing van bedrijven, online diefstal en het stelen van klantgegevens.

Hoe TNO op deze bedragen komt, weet ik niet: het rapport is niet vrijgegeven, we moeten het met het persbericht doen (dat klakkeloos door de media is overgenomen). TNO baseert zich op een onderzoek van het Britse adviesbureau Detica, die wel rapporten online zet, maar welke het is weet ik niet. Daarnaast wordt nog een zwik Nederlandse rapporten aangehaald. Zonder dat ik de inhoud en methodologie van het TNO-rapport  ken, plaats ik toch een aantal kanttekeningen. Read the rest of this entry »

De IKON heeft een prima reportage gemaakt over mijn boek en mijn werk. Voor degene die geen zin heeft het boek te lezen, kun je de reportage hier beluisteren. Hij geeft aardig weer waar mijn boek over gaat. Zeker voor Amsterdammers, of mensen die daar vaak komen, interessant.

In een van de meer bizarre passages van Massa nemen boze blanke clans de straten van Brussel over. Europarlementariërs verschansen zich in hun kantoren uit vrees voor lynchpartijen. Werklozen moeten fors betalen om het openbaar vervoer te gebruiken – zij die werken mogen gratis mee. Buitenlanders moeten eruit. Het is de opstand van de verongelijkte burgerman en niemand zag het aankomen.

De Vlaamse auteur Joos Vandecasteele heeft met Massa een vermakelijke, wervelende roman geschreven over de post-2008 verwarring die de wereld in zijn greep houdt, de mensen de straat op stuwt en politici bokkesprongen laat maken. Het boek laat zich vaak lezen als Het aanzien van 2011. Alles van vorig jaar komt voorbij: het geweld en de hoop van de Arabische Lente, WikiLeaks en zijn digitale beschermheer Anonymous, de eurocrisis, de populistische opmars in Europa.
Door deze stuk voor stuk tijdsbepalende gebeurtenissen struikelt de Belgische hoofdpersoon Margot zich een weg. Een eind-twintiger die zich in haar nihilisme af probeert te sluiten van de grote gebeurtenissen die haar tijd definiëren. Een onmogelijke opgave. Read the rest of this entry »

In drie maanden tijd is Nederland bijna vierduizend risicokinderen rijker geworden. Deze kinderen zijn van september tot en met december 2010 geregistreerd in het nieuwe profileringssysteem van de politie: ProKid. Wat is dit voor een systeem en hoe werkt het?

Het softwareprogramma ProKid is ontworpen om kinderen tot twaalf jaar die risico lopen op problemen vroegtijdig op te sporen. Als een kind als dader, slachtoffer of getuige betrokken is bij een delict, komt er een melding in het systeem. Die kijkt of het kind vaker wordt genoemd en of er ook politie-informatie beschikbaar is over zijn thuisadres.

Het kind krijgt vervolgens een risicoscore: wit, geel, oranje en rood. Hoe vaker en heftiger betrokken bij een delict, hoe hoger de kleur. Ook de antecedenten op het huisadres tellen flink mee. Bij geel, oranje en rood moet er altijd opvolging plaatsvinden. Een kwaliteitsmedewerker van de politie controleert handmatig of de melding klopt en stuurt de casus zo nodig door naar Bureau Jeugdzorg.

Oud-minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) was een aantal jaren terug zo enthousiast dat het systeem over heel Nederland uitgerold moest worden. Toch is er eerst een pilot gekomen bij drie andere korpsen: Amsterdam-Amstelland, Brabant Zuid-Oost en Hollands-Midden. De evaluatie van die pilot is opmerkelijk om verschillende redenen. Read the rest of this entry »

We doorleven een informatierevolutie, maar wat is informatie eigenlijk? Een boodschap? Nee, informatie kan ook betekenisloos zijn. Bits? Ook niet, een bit is een meeteenheid. De Amerikaanse schrijver James Gleick heeft een dappere poging ondernomen om informatie te duiden. Het resultaat, The Information, is indrukwekkend, een boek dat je meerdere keren moét lezen. Briljant, erudiet, op iedere pagina iets om je over te verwonderen, maar ook ingewikkeld (zeker voor een alfa als ik) en abstract. Ik heb ‘m twee keer gelezen, voordat ik mij aan een bespreking durfde te wagen. Zijn centrale stelling: informatie is net zo elementair als materie en energie.

The Information weeft drie verhalen vakkundig ineen. Het is een geschiedenis van informatie, het is een theoretische uiteenzetting over wat informatie is en het laat zien dat we al sinds het begin van ons menselijk bewustzijn – toen schrift dat bewustzijn openbaarde – al in een informatierevolutie leven: alleen nu gaat het net even wat sneller.

Gleick heeft wel de papieren voor zo’n ambitieuze onderneming. Hij is auteur van ondermeer het zeer lezenswaardige Chaos: making a new science, over de opkomst van de chaostheorie. Ook schreef hij biografieën over Isaac Newton en Richard Feynman.

De geschiedenis van informatie begint bij de ingenieuze berichtenservice van de boomstammenspelers in de Afrikaanse oerwouden, die de tonale talen nabootsen op holle stammen. Read the rest of this entry »

Ons online leven wordt  gestuurd door algoritmen, architectuur en designkeuzes. Goed dat het Rathenau Instituut daar een mooi rapport over heeft geschreven. Jammer dat de Nederlandse media daar zo weinig over berichten.

In 2006 kwam de Amerikaanse jurist Lawrence Lessig met zijn baanbrekende boek Code 2.0 (hier gratis), waarin het krachtige idee uitwerkte dat code reguleert, of zoals hij het zegt, code is law. Net zoals wettende sociale interactie reguleren, reguleren techniekkeuzes ook ons gedrag. Keuzes in techniek kunnen bepaald gebruik beperken, ontmoedigen, mogelijk maken of juist aanmoedigen.

Dat speelt in onze omgeving: de techniek van de verkeersdrempel voorkomt dat je te hard rijdt en reguleert derhalve. En dat geldt in onze online omgeving. Facebook eist je echte naam als je een account afsluit en maakt het daarmee onmogelijk om anoniem te blijven. Ik durf te wedden dat mensen op Facebook beleefder zijn dan op Twitter, waar anonimiteit wel mogelijk is. Het Elektronisch Patiënten Dossier werd aanvankelijk zo ingericht dat vrijwel alle hulpverleners erbij konden zonder toestemming te vragen, waardoor het erg onveilig werd en de patiënt controle over zijn data verloor. Later kwam er een variant waarbij de patiënt uitdrukkelijk toestemming moet geven. Technologische keuzen zijn dus van invloed op gedrag, maar in dit geval ook op machtsverhoudingen. Read the rest of this entry »

De privacydeskundige Helen Nissenbaum heeft een mooi overzichtelijk rapport afgeleverd: Facial Recognition Technology: A Survey of Policy and Implementation Issues. Het rapport biedt een overzicht van technieken, toepassingen en – helaas – een heel klein beetje ethiek.

Gezichtsherkenning is enorm in opmars en de verwachtingen zijn erg hoog. Niet voor niets mag u niet lachen in uw paspoort: de foto’s zijn de basis voor gezichtsherkenning. Het was nog een beetje toekomstmuziek, maar met de inrichting van een centrale database met biometrische kenmerken, zaten opsorings- en veiligheidsdiensten bij voorbaat al te likkebaarden. In sommige steden wordt gezichtsherkenning al toegepast voor het handhaven van de openbare orde (Venlo en Rotterdam). Over de resultaten weet ik niets (als u het weet…).

De grote doorbraak van gezichtsherkenning wordt echter weer eens vanuit de commercie gefaciliteerd. Google en Facebook investeren veel geld in het ontwikkelen van de techniek en hebben beide de benodigde schaalgrootte om hun algoritmen op te slijpen.

Ondanks deze vooruitgang, is er eigenlijk nog niet eens zoveel bereikt, zegt Nissenbaum en haar co-auteur Lucas Introna. Read the rest of this entry »